Teatr w portalu O˜wiata
Mundurki szkolne


Strona główna Teatr szkolny Scenariusze Uroczystosci Forum dyskusyjne
Teatr szkolny

Rozdział I


Wybór koncepcji teatru szkolnego w świetle badań
i tendencji rozwoju teatru współczesnego

Badania w dziedzinie rozwoju teatru szkolnego wykazują, że teatr ten nie powinien nawet starać się przypominać teatru zawodowego. Nie tylko ze względu na młody wiek aktora i jego amatorstwo, ale przede wszystkim ze względu na cel, jaki ma do spełnienia. Teatr szkolny ma na uwadze nie tylko widza – rówieśnika, ale także młodego aktora, którego przez kontakt z tą formą aktywności – wychowuje. A wychowanie to długotrwały proces. Aby go ukończyć, potrzeba czasu. Teatr szkolny nie jest więc zjawiskiem jednorazowym (nie może kojarzyć się tylko z przedstawieniem teatralnym z udziałem uczniów).

Teatr szkolny jest procesem, podczas którego kształtuje się młody człowiek, biorący w nim udział. Jest więc teatr szkolny procesem twórczym, podczas którego dokonują się ważne przemiany w osobowości ucznia. Teatr jest bowiem „instrumentem kształtowania osobowości” (J.Dorman,1981). W definicję teatru szkolnego jako procesu wpisane jest pojęcie czasu trwania tego procesu. Otóż ten czas musi być dobrze zorganizowany, gdyż w przeciwnym wypadku teatr szkolny nie spełni swojej funkcji. Proces kształtowania osobowości poprzez teatr odbywa się etapami.

Najogólniej tę formę teatralną można określić jako „dialog sceny z widownią na tematy społecznie ważkie” ( U. Wierzbicka). Forma ta jest nieco młodsza od wykazującego już pewne cechy stabilne teatru poezji. Daje ona większe możliwości uczniom i nauczycielowi, jeśli chodzi o posługiwanie się tworzywem teatralnym. Taki teatr znosi granice między publicznością a aktorami, budzi kontrowersje, wywołuje emocje i skłania do dyskusji. Ważne jest to, że w owej dyskusji mogą brać udział wszyscy uczniowie – widzowie (niezależnie od wieku), bo przecież nie ma granic wiekowych, gdy chodzi o ludzką wrażliwość i wyobraźnię. A tematy przedstawione przez teatr propozycji są bliskie widzom.

Przedstawiona tu koncepcja teatru szkolnego to szkolny teatr propozycji. Posiada on elementy dramy i w dużej mierze cechy tzw. teatru propozycji U. Wierzbickiej (1979). Ta forma teatru szkolnego budzi moje największe zainteresowanie. Ze względu na duże podobieństwo do formy zaproponowanej przez U. Wierzbicką dla przedstawionej tu koncepcji teatru szkolnego przyjęłam taką właśnie nazwę.

Szkolny teatr propozycji jest tą formą teatru szkolnego, która spełnia ważne funkcje w procesie wychowania młodzieży, a dzięki temu służy wyznaczonemu celowi.

Zajęcia prowadzone w ramach spotkań teatralnych sprzyjają samopoznaniu. Młody człowiek często nie zna siebie, nie rozumie swego zachowania czy zachowania innych. To rodzi często konflikty. Samopoznanie za pomocą ćwiczeń prowadzonych technikami dramowymi wyzwala aktywność skierowaną na samego siebie, która umożliwia zmianę zauważonych zjawisk niekorzystnych. Pomaga też zrozumieć postępowanie innych.

Udział w przygotowywaniu spektaklu wyzwala aktywność skierowaną na tworzywo teatralne , a dzięki temu kształtuje postawy estetyczne. Podczas tego procesu wyzwala się aktywność, która powoduje przeżycia artystyczne, następuje powolne przygotowywanie ucznia do rozumienia i przeżywania sztuki, a w końcu – budzenie potrzeby kontaktu z nią i odczuwanie niedosytu z powodu jej braku. Dlatego pamiętać należy, by teatr szkolny był prawdziwy i bliski każdemu z uczniów, którzy zaangażowali się w pracę w nim, a także widzom – współtwórcom tego teatru. Zapomnienie o tym doprowadzić może do poważnych następstw. Nauczy kłamać, jak pisze L. Grzegorek (1972), a prawo do kłamstwa – kunsztu powinni mieć w społeczeństwie wyłącznie aktorzy, bo umiejętność ta jest bronią niebezpieczną i wolno ją powierzać tylko fachowcom wysokiej klasy.

Teatr, w którym widzowie biorą bezpośredni udział w przedstawieniu (w dowolnej chwili mogą się do niego włączyć jako aktorzy), ma dwukierunkowe oddziaływanie: zaspokaja i budzi potrzeby w sferze życia indywidualnego a także społecznego. Scena ułatwia poznanie innych, rodzi więzy, przezwycięża poczucie osamotnienia, pozwala głębiej i lepiej poznać i zrozumieć reakcje i postępowanie innych. U młodzieży często pojawia się chęć bycia kim innym. Kontakt z innymi rówieśnikami – aktorami przyspiesza także proces uspołecznienia się człowieka, przezwycięża egoizm (przez wspólne przyjmowanie tych samych treści i emocji, wspólne wzruszenie). A zatem taki teatr służy kształtowaniu postaw społecznych. Na ten temat wypowiada się H. Witalewska (1983) , która pisze, że dopóki człowiek odczuwać będzie potrzebę grania i wychodzenia poza swe własne granice i możliwości –teatr będzie mu nieustannie towarzyszył. Można jedynie dodać, że myśl ta dotyczy zwłaszcza ludzi młodych, u których i potrzeba grania, potrzeba poznania siebie i innych jest bardzo duża.

Skoro istotą teatru propozycji jest dialog między publicznością i aktorami, zrozumiałe jest, że spektakl jest jedynie pretekstem do zainicjowania dyskusji: w czasie jego trwania budzą się wewnętrzne wątpliwości, po spektaklu możliwe jest ich zweryfikowanie. Nikt nie pozostaje podczas takiego spotkania bierny. Jeśli nie brał udziału w jego przygotowaniu, może po obejrzeniu swoje spostrzeżenia wyrazić jako widz zabierający głos w dyskusji, wyrażający swoje odczucia w plastyczny czy inny jeszcze sposób. A zatem teatr propozycji daje największe możliwości kształtowania postawy twórczej ucznia.

Po obejrzeniu spektaklu rodzą się często pytania dotyczące najważniejszych spraw w życiu człowieka: „o sens życia, wartości nadrzędne, problemy społecznie aktualne”(U. Wierzbicka, 1979) Teatr propozycji jest formą, gdzie aktualne problemy życia wyrażane są bezpośrednio, śmiało i świadomie, służy więc ich zrozumieniu a także kształtowaniu postaw wobec nich. Można więc powiedzieć, że teatr propozycji pomaga kształtować postawy moralne człowieka poprzez apelowanie do najgłębszych sfer życia emocjonalnego.

I wreszcie należy zauważyć, że spektakl teatralny przygotowany przez młodzież zawsze ma jakiś związek z literaturą (opiera się na jakimś tekście literackim lub powstaje pod jego wpływem), zatem – mimo że nie jest celem samym w sobie - wydobywa często z utworów klasycznych aktualne problemy, nadaje im nowy sposób odczytywania, a dzięki temu w sposób pośredni pomaga je poznać. „Teatr propozycji służy więc współczesności, ale nie pomija dorobku przeszłości” (Wierzbicka, jw.) Pozwala w lepszy, pełniejszy sposób poznać i zrozumieć utwory stanowiące nasz dorobek kulturalny.

Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że wybrana koncepcja teatru szkolnego wychowującego młodzież i jego forma – teatr propozycji wydaje się słuszna w świetle badań nad problemem. Parafrazując słowa U. Wierzbickiej można stwierdzić, że teatr szkolny powinien odchodzić od teatru tradycyjnego po to, by się do niego zbliżyć. Wszak ten także przechodzi głębokie przemiany, by wyjść naprzeciw potrzebom intelektualnym, potrzebie prawdy i autentyczności, potrzebom ekspresyjnym i estetycznym współczesnego człowieka. Ewolucja ta zmierza najwyraźniej do bezpośredniego włączenia publiczności w przebieg spektaklu.

MENU
Wstęp
Rozdział I
Rozdział II
Rozdział III
Rozdział IV
Zakończenie
Bibliografia
Kontakt | (c) PTH Technika 2009